مدرسه شبانه روزی دره داکشانا | طراحی Morphogenesis | هند

مجتمع آموزشی پیشرفته‌ای که با بهره‌گیری از بستر طبیعی، آجرکاری بومی و فضاهای باز تعاملی، چشم‌انداز و منظر را به ابزاری برای یادگیری و رشد دانش‌آموزان تبدیل کرده است.

در این محتوا با شبکه هنر و معماری ستاوین همراه باشید تا نگاهی به مدرسه دره داکشانا | طراحی Morphogenesis | خد، هند داشته باشیم. طراحی فضاهای آموزشی اغلب به چیدمان تعدادی کلاس درس معمولی و ساده در کنار یکدیگر خلاصه می‌شود تا صرفاً نیازهای تحصیلی و فوق‌برنامه دانش‌آموزان جوان را برطرف کند. با این حال، بسیاری از این فضاها بیشتر حالتی اداری و خسته‌کننده به خود می‌گیرند تا محیطی الهام‌بخش؛ سازه‌هایی که در اکثر مواقع، چه در بافت‌های روستایی و چه در مناطق شهری، ارتباط بسیار محدودی با فضای باز و طبیعت پیرامون خود برقرار می‌کنند.

دفتر معماری Morphogenesis در طراحی مجتمع آموزشی جدید خود که با حمایت مالی بنیاد داکشانا (Dakshana Foundation) احداث شده، تصمیم گرفت تا الگوهای متداول و کلیشه‌ای مدارس را کنار بگذارد. هدف اصلی تیم طراحی، ادغام کامل معماری با طبیعت پیرامون به جای جداسازی آن‌ها بود؛ به طوری که خودِ بستر طبیعی پروژه به ابزاری پویا برای یادگیری تبدیل شود. انستیتو دره داکشانا (Dakshana Valley Institute) که در منطقه «خد» (Khed) هند واقع شده، در سایتی به وسعت ۱۰۹ هکتار گسترش یافته است. طراحی این مجموعه به گونه‌ای انجام شده که شیب شمال به جنوب زمین و ویژگی‌های طبیعی منطقه را به خوبی در آغوش می‌کشد.

مانیت راستوگی (Manit Rastogi)، یکی از بنیان‌گذاران و رئیس دفتر معماری مورفوژنز، در این باره می‌گوید: «محور اصلی طراحی، از بالاترین نقطه مرکزی سایت تا پایین دست و دریاچه کشیده شده است. این تصمیم تضمین می‌کند که منظر طبیعی همواره به عنوان یک همراه همیشگی در فرآیند آموزش و یادگیری در کنار دانش‌آموزان حضور داشته باشد.»

یک ساختمان آجری شاخص و منحصر‌به‌فرد در قلب پردیس قرار گرفته است که به عنوان مرکز اصلی فعالیت نخبگان علمی و دانش‌آموزان مستعدِ برخاسته از خانواده‌های کم‌درآمد عمل می‌کند؛ فضایی که در آن خود را برای آزمون‌های ورودی رشته‌های پزشکی و مهندسی آماده می‌کنند. بلوک‌های آجری مورد استفاده در این پروژه در ابتدا به دلیل بافت ملموس و حس بصری‌شان انتخاب شدند، اما نقش عملکردی بسیار مهمی نیز ایفا می‌کنند؛ این جداره‌های آجری جذب گرمای خورشید را نزدیک به ۵۰ درصد کاهش می‌دهند که این ویژگی در اقلیم مرطوب منطقه یک ضرورت اساسی به شمار می‌رود.

این مصالح ساده و بومی، حس آشنایی و آرامش را برای نوجوانانی فراهم می‌کنند که برای اولین بار در زندگی خود سفر کرده‌اند تا در این مدرسه شبانه‌روزی تحصیل کنند. سونالی راستوگی (Sonali Rastogi)، از بنیان‌گذاران و نایب‌رئیس دفتر مورفوژنز، اشاره می‌کند: «آجر به طور غریزی حسی از گرمای خانه را تداعی می‌کند که به ایجاد حس تعلق در دانش‌آموزان کمک شایانی می‌سازد. این موضوع برای ما به اندازه تمام ملاحظات سازه‌ای یا حرارتی اهمیت داشت و آگاهانه انتخاب شد.» پالت مصالح خاکی پروژه با استفاده از سنگ بازالت، چوب، سفال (ترکوتا) و سنگ شاه‌آباد تکمیل شده است.

حتی مسیرهای حرکتی در فضاهای داخلی نیز کوچه باغ‌ها و راه‌های پرپیچ‌ وخم روستاهای مادری دانش‌آموزان را تداعی می‌کند. این مسیرها با الهام از مفهوم کوچه‌های روان، دانش‌آموزان را به سمت ۱۳ کلاس درس، مرکز دانش (کتابخانه) و سالن غذاخوری هدایت می‌کنند. پاویون ورودی با هندسه منحنی خود، قاب‌هایی پانوراما از دره پایین‌دست و آمفی‌تئاتر مجموعه را در برابر دیدگان ناظران قرار می‌دهد.

در این میان، کلاس‌های درس و تالارهای سخنرانی دارای پنجره‌هایی با طاقچه‌های نوری و پره‌های عمودی هستند که تابش خیره‌ کننده خورشید را کاهش داده و به تهویه طبیعی هوا کمک می‌کنند. مناطق بینابینی سایه‌انداز در نزدیکی ورودی‌ها نیز به عنوان فضاهایی برای گفت‌وگو و بحث‌های گروهی عمل می‌کنند که شلوغی و سر و صدای فضاهای اصلی را کاهش می‌دهند. علاوه بر این، دانش‌آموزان می‌توانند در گوشه‌های دنجِ طراحی‌شده در فضای باز به مطالعه یا استراحت بپردازند و ایوان‌های سرپوشیده نیز به عنوان فضاهای انعطاف‌پذیر، بستر مناسبی را برای تعاملات خودجوش و صمیمانه روزمره فراهم می‌کنند.

در نهایت، انستیتو دره داکشانا با طراحی متکی بر توپوگرافی و احترام به زمین، نه تنها به سلامت محیط‌زیست کمک می‌کند، بلکه بستر مناسبی را برای شکوفایی نسل آینده که مسئولیت حفظ این سیاره را بر عهده دارند، فراهم می‌آورد.